Oczami chłopca z przedmieścia

Jeszcze wiele lat po drugiej wojnie ze Starych Włoch na Nowe można było wybrać drogę przez tunel, pod peronami, albo znacznie ciekawszą, przez przejazd zamykany na szlabany. W tunelu dla pieszych, pod peronami, zwykle stała woda. Dlatego jako mali chłopcy ganialiśmy się tam w gumowcach. Prawdziwą atrakcją był dla nas przejazd kolejowy. Właśnie tam mnóstwo się działo. Ruch pociągów był duży, więc szlabany otwierano na bardzo krótki czas.

Na przejeździe w długiej kolejce czekały wozy konne, ręczne platformy na dwóch kółkach, piesi, rowerzyści, czasem jakaś ciężarówka i autobus. Każdy chciał przejechać, wszystkim się śpieszyło. Bacznie pilnowali swojego miejsca w kolumnie, bo następna okazja mogła być za pięć minut albo... za godzinę. Taki był ten tłum, jak jego trudne życie – ubogie, brudne i prymitywne, gdy dni upływały na zdobywaniu najprostszych produktów i przedmiotów. Zewsząd dochodziło rżenie koni, gwar rozmów i sporów, turkot kół wózków i wozów z żelaznymi obręczami. Wokół dominował zapach końskiego nawozu tworzący w powietrzu nieprzyjazną mieszaninę ze spalinami autobusu. Ludzie ze wsi przemieszczeni do miasta nie przechodzili łatwo adaptacji do nowych warunków. Standardy ich zachowań były inne. Z ciekawości często tam przychodziliśmy. Sceny mrożące krew w żyłach były na porządku dziennym. Zdarzenie goniło zdarzenie. To relacja z takiego, które zobaczyłem:

Wóz z węglem wjeżdża na przejazd, mimo że dróżnik dał sygnał brzęczkiem i właśnie opuszcza szlabany. Woźnica zostaje uderzony dolną poprzeczką szlabanu i ruchomymi, zwisającymi prętami. Upada do wnętrza wozu, który staje w poprzek torów, uwięziony na przejeździe, przed już zamkniętym drugim szlabanem. Słychać przeraźliwy huk i gwizd nadjeżdżającego dalekobieżnego pociągu relacji Warszawa–Berlin. Gwałtownie narasta stukot drżących szyn. Dróżniczka, chcąc zapobiec niechybnej śmierci człowieka i konia, a jeśli pociąg wykolei się tuż przed peronami – Bóg wie czyjej jeszcze, kręci korbą, próbując unieść szlaban. Ten zdaje się podnosić całą wieczność, podobnie jak woźnica, który, mając widocznie w czubie, z wolna wstaje na kolana i co widać wyraźnie, nie w pełni zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa. Widząc ruch szlabanu, mocno uderza konia batem. Przód nadjeżdżającej lokomotywy wyrzucającej pióropusz dymu i pary właśnie mija budynek zawiadowcy. Po chwili, nie zwalniając biegu, wjeżdża na przejazd. Tymczasem koń, po szalonym szarpnięciu, w wyniku którego woźnica znów spada z ławki, ciągnie wóz przez tory. Na oczach przerażonych ludzi lokomotywa ociera się o tył wozu, łamiąc wystający drąg rozwory i zrzucając zawieszoną na nim lampę naftową. Huk pędzących wagonów nagle ustaje, a pociąg znika równie prędko jak się pojawił. Chwila ciszy. Z budynku zawiadowcy wybiega kolejarz, ludzie wokół krzyczą z wrażenia, strachu i emocji. Gawiedź jak zwykle jest podzielona. Jedni słusznie złorzeczą pijanemu woźnicy, ale ktoś inny wymyśla dróżniczce, bo dopiero teraz zauważają, że to kobieta. Wybucha spór o to, czy woźnica wjechał zbyt późno, czy szlaban zamknięto za wcześnie. Nie jest dla nich ważne, że brzęczenie dzwonka oznacza obowiązek wstrzymania ruchu na przejeździe i z niewielką zwłoką następuje opuszczanie szlabanu.

Zasada, kto zdąży – ten spryciarz, kto nie – ten fujara, była wtedy najzupełniej naturalna. A może się uda... na pewno się uda. Słowo „uda się” było mottem naszych zachowań i tkwiło głęboko w mentalności.

Stale sprawdzaliśmy, czy i jak bardzo sprzyja nam szczęście: A, stanę na stopniu ruszającego tramwaju, choć miejsca starcza na jedną stopę, przytrzymam się gościa, który już trzyma poręcz jedną ręką. Może ci z przodu wcisną się do środka i ja złapię za poręcz? Może się uda.

A, przebiegnę przez przejście, bo samochody dopiero ruszają. Może się uda.

A, skoczę po torach i wdrapię się na peron, bo mój pociąg już rusza, a na przejście tunelem nie mam już czasu. Przecież nie będę czekać trzy godziny na następny. Może się uda.

I później komentarz: nie udało mu się... stopa uwięzła w szynach, bo akurat przestawiano zwrotnicę. Wyszarpnąć buta nie zdołał i nadjeżdżający pociąg dalekobieżny zabrał go ze sobą w otchłań wieczności. A, miał pecha, bo to..., bo tamto... Chciał popisać się przed kumplami i mu tym razem nie wyszło. Mój los i losy moich kolegów zależały właśnie od szczęścia i zbiegu okoliczności. Musiało się udać. Ryzyko było integralną częścią tamtych czasów, mieliśmy je we krwi. Podejmowanie go, trzeba czy nie trzeba, było uważane za coś normalnego. Dla sportu. I to podpuszczanie pod ambicję: co, nie zrobisz tego? Boisz się? – Co? Ja się boję? Zaraz ci pokażę bracie, co potrafię. Było dla nas jasne, że jeśli komuś nie dopisuje szczęście albo jest po prostu gapą, to prędzej czy później marny spotka go los.

Copyright©Wojciech.Wilczynski