Gawęda

Romek należał do organizacji harcerskiej w szkole, w której już przed drugą wojną światową istniały tradycje skautingu. Wyjazd na obóz był jego pierwszym samodzielnym pobytem poza domem. Mimo, że był dobrze zżyty ze swoim zastępem, ta eskapada wiązała się dla niego z dużym przeżyciem. Od dwóch lat służył w zastępie złożonym z sześciu chłopców.

Od Tadka – zastępowego, Jacka i Romka zależała cała atmosfera i relacje w grupie.

To oni wpadali na różne, mniej lub bardziej szalone pomysły. Na obóz, naładowani energią

i pełni nadziei na fantastyczne przygody wyjechali pod koniec czerwca, zaraz po szkole. Panowały niesamowite upały. Żar doskwierał w dzień, a w nocy trudno było zasnąć.

W Mierzwicach czekały na nich rozbite wcześniej dziesięcioosobowe namioty. Stały

w lesie, nad skarpą, nad samym Bugiem. Była to dzika, zupełnie nieuregulowana rzeka. Łachy piasku przemieszczały się często, a silne wiry zmieniały kształt i głębokość dna. Kilkumetrowe dziury pojawiały się znienacka w miejscach, w których wcześniej woda sięgała co najwyżej – do ramion.

- Wstawaj, była pobudka! – Romek poczuł, że ktoś mocno nim potrząsnął. Gdy otworzył oczy zdążył zobaczyć Jacka, który – już ubrany w mundur – rozpościerał koc na pościeli swojego łóżka.

- Dzięki! – zawołał Romek i szybko stanął na równe nogi. Miał zaledwie parę chwil,

by stawić się w szeregu.

Dzień na obozie rozpoczynał się pobudką, myciem i apelem, po którym było śniadanie. Właśnie tej nocy temperatura znacznie spadła, więc ranna pobudka była jak dodatkowy kubeł zimnej wody na wychłodzone pod cienkim kocem ciało. Lekki wiaterek przebiegał

przez namiot – płachta w wejściu była już podniesiona. Pod starymi, ciemnozielonymi, bardzo zniszczonymi, wojskowymi namiotami stały prycze zrobione z cienkich balików sosnowych.

Całym zastępem pobiegli do Bugu, bo mycie odbywało się w rzece, w wartkim, zimnym nurcie. Romek stał z trudem. W wodzie jego stopy zsuwały się po piachu zmieszanym z gliną. Brzeg był mocno nachylony w głąb nurtu. Drugiego dnia obozu jedyne mydło, które miał, wyśliznęło mu się w trakcie mycia i wpadło do wody. Gdy z trudem je odnalazł – było całkiem zapiaszczone. Kto by mył się tak „drapiącym” mydłem? Od tego dnia używał

do mycia samej wody.

Czwartego dnia Romek był tak zmęczony, że poszedł spać nie umywszy nóg.

Aż tu w środku nocy:

- Pobudka! – Wstawać! – Kontrola czystości!

Był tak zaspany, że długo nie mógł się wybudzić, nie dawał ściągnąć z siebie kołdry

i w końcu, półśpiący zawołał:

- „Konstytucja nie pozwala, każdy obywatel ma prawo do snu!”.

Kiedy Komendant zobaczył  jego czarne od brudu stopy, gruchnął śmiechem, a następnego dnia Romek stanął do raportu przed całym obozem – przed chłopcami i dziewczynami. Wymierzono mu jakąś standardową karę. Ale nie to było najgorsze. Od tego dnia wszyscy zwracali się do niego:

- „ Ej, ty, Konstytucja nie pozwala – stawaj do szeregu!” albo:

- „ Ej, ty, Konstytucja, znowu ziewasz? – marsz do mycia garów”.

Łatwo Romkowi nie było, bo wokół siebie należało wszystko zrobić samemu. „Dyscyplina” i „Rozkaz” stały się słowami, które na długo szczerze znienawidził.

- Romek! Pokaż swoje łóżko! – rozkaz Komendanta nie raz zagrzmiał mu nad głową, niezmiennie wywołując paniczny strach. W swoim domu, rano, pędząc spóźniony do szkoły zwykle porządku nie robił. A tu jeszcze sprawdzali, jak pościelił łóżko, czy ma pod nim porządek i jak sam wygląda. A guzików w mundurze – bez liku. Co za reżim, dla jedynaka

– dramat. Na obozie czas płynął wartko. Były konkursy, śpiewanie piosenek, zagadki.

Romek występował niechętnie, miał tremę przed publicznymi występami. I bliżej nieokreślone poczucie własnej wartości. Jedną z atrakcji obozu były podchody – zastępy miały za zadanie odnaleźć drogę, którą niewidzialna ręka wskazywała ukrytymi strzałkami. Ba, gdyby strzałki były tylko narysowane na ziemi, ale one były poukrywane wszędzie,

nawet na drzewach. Były o to spory i kłótnie. Części strzałek nie udawało się znaleźć,

więc trudno było ustalić drogę i namierzyć jakiś specjalnie ukryty przedmiot.

Rywalizacja była męcząca, zganiany po całym dniu stawał do wieczornego apelu,

podczas którego składano meldunki. Komendant obozu oceniał wydarzenia dnia, wyróżniał zastępy. Wyznaczano kary i oczywiście nagrody.

Jedzenie było podłe i było go mało. Niestety, często trzeba było zadowolić się dwiema kromkami podeschniętego chleba, posmarowanego margaryną i dżemem. Dla Romka najlepszą nagrodą byłby kawał dobrej kiełbasy ze świeżą bułką. Takich „nagród” jednak

nie było, zresztą jego zastęp wyróżnień nie otrzymywał.

Zastępowy Tadek niechętnie słuchał rozkazów Komendanta, na każdy temat miał własne zdanie i przez to stale „podpadał”, a wraz z nim cały zastęp.

Największą atrakcją obozu był organizowany w jego trakcie trzydniowy rajd. Zastępy ruszały oddzielnie i były zdane same na siebie. To było zdobywanie sprawności,

czyli: wyznacz trasę, podaj ją komendantowi, po drodze „zorganizuj” sobie nocleg, jedzenie

i rób dobre uczynki. Mottem rajdu było wykazanie, że harcerze w trudnych okolicznościach są w stanie poradzić sobie sami. Romkowi te trzy dni przeleciały błyskawicznie.

Zastęp Romka spał w chłopskich stodołach. Teren rozpoznawali z wieży kościelnej w Mielniku, skąd rozpościerał się widok na pola ciągnące się wzdłuż Bugu. Trzeba było wejść na nią po zniszczonych i rozchybotanych drewnianych szczeblach. Kontakty z mieszkańcami

z reguły były serdeczne. Harcerze z zastępu starali się zrobić coś dobrego. Staruszkom nosili wodę ze studni do kuchni. Rąbali drewno i układali w pryzmy. Miejscowi zaciągali gwarą nadbużańską, że hej. Byli życzliwi, pozwalali harcerzom przespać się na sianie. Z obawą uprzedzali:

- Chłopacy, tylko papierosów nie palcie, bo nam domostwo z dymem puścicie.

Żar niemiłosiernie lał się z nieba, a jedzenia i picia w menażkach stale brakowało. Odległości między wsiami i miasteczkami były spore. Mało ludzi tam mieszkało. Przynajmniej z jabłkami problemów nie było – hop do przydrożnego ogrodu i gotowe, to nic, że jeszcze małe i okropnie kwaśne. Ostatni dzień i trasa powrotna dała się  całemu zastępowi najbardziej we znaki. Nie było zabudowań, jedzenia i wody, a pić chciało się niemiłosiernie. Plecaki uciskały i grzały w plecy, a zawinięty na nich koc przeszkadzał w marszu.

Głodni i spragnieni , w koszulach i mundurach przesiąkniętych potem, na kilka kilometrów przez Mierzwicami, natknęli się na malutki, zbity z desek domek, w którym mieścił się wiejski sklepik. Oprócz korpulentnej sprzedawczyni nie było w nim prawie niczego. Niczego, co odnowiłoby ich nadwątlone siły. Do picia było wyłącznie miejscowe, lekko sfermentowane, nadbużańskie piwo. Chyba na moment anioł stróż o nich zapomniał, bo pani ze sklepiku bez problemu piwo harcerzom sprzedała. Stało i psuło się, był najwyższy czas,

by się go pozbyć. Kto  wtedy zwracał uwagę na wiek klienta!

Romek od razu wypił pół litra, tak samo zrobił cały zastęp. W końcu wszyscy, jak jeden mąż, wypili po dwa piwa na puste żołądki. Z tego co działo się później – niewiele zapamiętali. Świat im zakołował, a głowy nie radziły sobie z utrzymaniem marszu w linii prostej. Zastęp, kompletnie pijany, wkroczył w samo południe na teren obozu 40WDHy, śpiewając „ludową” piosenkę chwalącą Heimat, czyli ukochaną niemiecką ojczyznę. Głosy – właśnie po mutacji – mieli donośne, więc „Hei - li, Hei - la, Hei - la” usłyszeli wszyscy.

Odprowadzono ich do namiotu. Wieczorem, gdy wytrzeźwieli, odbył się nad nimi „sąd” obozowy, któremu przewodniczył Komendant. Wiedzieliśmy o nim, że nocą popija trunki

w towarzystwie jednej ładnej, wysportowanej druhny. Dla zastępu Romka był bezwzględny.

Zostali ukarani nakazem sprzątania całego terenu obozu i obierania ziemniaków przez trzy dni. Wściekli, kroili je później w kostkę, więc po obraniu nie było czego jeść. Warunkowo pozwolono członkom zastępu zostać na obozie, ale za każde następne przewinienie groziła im kara natychmiastowego wyrzucenia. Najsurowiej potraktowano Zastępowego Tadka, który nie chciał wyrazić skruchy. Komendant podjął decyzję o wydaleniu go z obozu i do stolicy niezwłocznie wysłano telegram. Następnego dnia nasz Zastępowy wyjechał do Warszawy ze swoją mamą. Obóz skończył się dla niego przedwcześnie. Oj – od piwa głowa się kiwa. Szczera prawda. Było nam go żal. Próby zmiany decyzji Komendanta nie zdały się na nic.

Romek dwa razy był na obozie – pierwszy i ostatni. W drugiej połowie lat 60-tych

XX wieku harcerstwo – jedyna patriotyczna szkolna organizacja – zaczęło „planowo” zamierać. Władza komunistyczna nie chciała tolerować przedwojennych tradycji i zabrała harcerzom wszelkie dotacje. Za to wsparcie otrzymał Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. Tak oto polityka zabiła polski ruch skautowski, który przed wojną był wspaniałą kuźnią charakterów młodych Polaków. Krzewiona w harcerstwie dyscyplina i miłość ojczyzny były dla wielu przesłaniem na całe życie. W szkole na Promienistej długo

nie udawało się założyć ZSMP – brakowało chętnych. Jak odnotowała historia, jej uczniowie opierali się reżimowi najdłużej ze wszystkich szkół w Warszawie.

Copyright©wojciech.wilczynski