Etażowa na etacie

Nocleg w hotelu Mińsk. Delegaci z Polski zmierzali do pokojów wskazanych przez recepcję. Nieśli swoje siermiężne walizki, których postęp technologiczny, wolno następujący w socjalizmie, nie zdążył wyposażyć w kółeczka. Ich przyjazd, skład delegacji i ranga jej uczestników były od dawna znane hotelowi. Niczego nie zostawiono przypadkowi. Delegatów umieszczono ich w hotelu według harmonogramu sporządzonego przez oficera KGB (Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti) – zgodnie z rangą, w apartamentach lub dwuosobowych pokojach.

Oficer otrzymał odpowiednie wytyczne z moskiewskiej centrali na Łubiance. Apartamenty miały świetny system „nagłaśniania zwrotnego” – żadne słowo w nim wypowiedziane nie ulatywało bezpowrotnie w eter. Gdzieś w ukrytych pomieszczeniach, niedostępnych nawet dla obsługi hotelowej, siedzieli znużeni ludzie na dyżurach. Patrzyli beznamiętnie na szpule z wolno obracającymi się taśmami. Nie mogli dopuścić do przerwy w nagraniach, więc gdy wskaźnik długości taśmy zbliżał się do końca, przełączali odbierany sygnał na inny magnetofon. Po wyjęciu szpuli należało ją opisać – podać źródło nagrania – czyli numer pokoju lub apartamentu, czas rozpoczęcia i zakończenia zapisu. Opisaną szpulę wkładano do plastikowej skrzynki, zawierającej taśmy z podsłuchu innych pomieszczeń hotelowych. Do wypełnionej skrzynki wkładano protokół – wykaz taśm z podpisem pracownika służby bezpieczeństwa wewnętrznego. Co dwie godziny wyruszał z podziemi hotelu niczym niewyróżniający się samochód dostawczy. W środku pomieszczenia bagażowego siedział uzbrojony agent i strzegł kolejnej partii skrzynek. Trasę do placu Dzierżyńskiego samochód pokonywał w kilkanaście minut. Po przekroczeniu trzech kontrolowanych bram auto stawało w garażu siedziby KGB przy strzeżonej windzie.

Skrzynki wieziono do pokojów, gdzie śledczy umieszczali je na półkach oznaczonych nazwą hotelu i właściwym piętrem. Półki były swoistymi „kopiami” każdego moskiewskiego hotelu. Oficerowie odsłuchujący taśmy znali biegle języki obce – każde wypowiedziane słowo czy zdanie nie mogło pozostać niezrozumiane. Czasem fragmenty taśm odsłuchiwano wielokrotnie. Treść rozmów nie mogła budzić żadnych wątpliwości. Oficer wystukiwał na maszynie do pisania odsłuchiwane rozmowy. Pisał w dwóch egzemplarzach – przez kalkę.

Oficer tłumacz po zakończeniu tłumaczenia jedną kopię maszynopisu zachowywał w tajnym archiwum, natomiast podpisane przez siebie oryginały zanosił naczelnikowi wraz z kolejnym meldunkiem. Podczas dnia roboczego składał kilka takich meldunków. Jeśli treść tłumaczonych rozmów była niejasna albo budziła niepokój, oficer miał obowiązek złożyć natychmiast meldunek naczelnikowi.

I to naczelnik decydował, czy i w jaki sposób uruchomić służby wywiadu stale przebywające w odizolowanych pomieszczeniach każdego hotelu. Podejrzani goście nie mogli bezkarnie go opuścić. Należało zapewnić im niezauważalne, ale stałe towarzystwo służb bezpieczeństwa. Podsłuch stanowił ważne ogniwo systemu. Każda rozmowa telefoniczna prowadzona w pokoju hotelowym uruchamiała niezależne mechanizmy zapisu magnetofonowego i podsłuchu bezpośredniego. Informacje uzyskane tą drogą również trafiały na biurko naczelnika KGB.

Innym, może nawet bardziej istotnym elementem inwigilacji i obserwacji była bardzo ważna instytucja hotelowa, jaką była etażowa. Tak, właśnie na stanowisku dyżuru na piętrach (etaż – oznacza „piętro”) i wszystkich korytarzach hoteli pracowały wyłącznie kobiety. Zabieg socjotechniczny polegał na tym, by stanowisko obserwatora i wywiadowcy powierzyć budzącej ciepłe skojarzenia kobiecie. Już niemłodej, po pięćdziesiątce, takiej, której agent obcych służb nie zawróci w głowie. Oczywiście świetnie wyszkolonej i doświadczonej, umiejącej w mig rozpoznać żywe zagrożenie.

Budziła sympatię, można ją było poprosić o wrzątek albo nawet herbatę. Etażowa widziała i wiedziała wszystko. To żywy symbol systemu komunistycznego i Sojuza. W czasach, gdy nie było telewizji przemysłowej i monitoringu, oczy i uszy wszechwiedzącej etażowej były na wagę złota.

Delegat z Polski zawsze trafiał do hotelu, bo inne miejsca pobytu w tym systemie nie były możliwe. Delegat w podróży służbowej w mieszkaniu obywatela ZSRR? To wykluczone, to ciężkie przestępstwo zarówno gościa, jak i gospodarza. Już służby graniczno-paszportowe na lotnisku indagowały go w następujący sposób:

– A który hotel ma pan zarezerwowany? W przypadku błędnej odpowiedzi delegat był natychmiast pouczany:

– To nie jest Wasz hotel. Macie rezerwację w hotelu... – podawano właściwą nazwę. – Czy nie poinformowano pana o zmianie? Ach, ci Polacy, wiecznie bałagan wprowadzają. Zrozumiał pan? Jedzie pan do hotelu...

System, od czasu rewolucji, wprowadzał daleko posunięty – poza granice ludzkiej wolności – porządek w życiu zawodowym i osobistym. Obywatele w nim urodzeni uważali skrajne posłuszeństwo i kary za jego brak za coś najzupełniej normalnego.

Delegat z Polski przyjeżdża więc do właściwego hotelu, dostaje meldunek i klucz, kieruje się na wskazane piętro i co widzi?

Siedzi sobie obok jego pokoju okrąglutka paniusia, z włosami upiętymi w wysoki kok, przy dużym, eleganckim mahoniowym biurku. Biurko o masywnych, giętych nogach i wyglądzie urzędniczego, carskiego mebla, stoi dokładnie na środku korytarza hotelowego. Etażowa ma w polu widzenia całe piętro. Staromodna lampa gabinetowa rzuca wokół przyjazne, zielone światło. Pani popija herbatkę, niby to czyta dokumenty i prowadzi nic nieznaczącą rozmowę z koleżanką z sąsiedniego piętra. Ale za pozornym spokojem kryje się czujność i koncentracja.

Ta miła pani, powiedzmy, Swieta, ma właściwie jedno zadanie – wiedzieć wszystko o mieszkańcach tego piętra. I wie! Słyszy i widzi, że pan z pokoju nr trzysta trzy, delegat z Polski, o godzinie dwudziestej trzydzieści poszedł do pokoju nr trzysta siedem, w którym zamieszkała młoda delegatka z Polski i wyszedł z niego o godzinie dwudziestej trzeciej siedemnaście, mając nieco chwiejny krok i zwichrzone włosy. Już zapisane. A za chwilę ruch obok – dzwoni więc pilnie do koleżanki z niższego piętra:

– Katia, do ciebie idzie gość z pokoju trzysta czternaście – uważaj, do kogo wejdzie.

Ale jej służbowa koleżanka z KGB – Katia (której stopnia nigdy nie poznamy) widzi, że gość schodzi dalej, więc dzwoni na piętro niżej, by powiadomić Nadieżdę itd. itd. Nasza etażowa nasłuchuje, wypatruje i pisze, pisze, pisze swoje sprawozdanie z dyżuru, które musi pilnie zdać na koniec pracy, przed szóstą rano, swojemu przełożonemu z urzędu bezpieczeństwa. Ma on swój gabinet, ukryty gdzieś w czeluściach hotelu, z którego notatki naszej miłej etażowej trafiają kurierem bezpośrednio do KGB. Ciężko i z wielkim poświęceniem Moskwa pracuje w nocy. Niczego nie można przecież przegapić, wiedza o każdym gościu hotelowym musi być doskonała i tak kompletna, by móc ją w odpowiednim momencie wykorzystać.

Kiedy rano rozpoczynają się rozmowy handlowe między polską delegacją a radziecką centralą handlu zagranicznego, moskiewscy „partnerzy” wiedzą już wszystko o tym, jak każdy z delegatów spędził w Moskwie pierwszy dzień i noc. Jakiś smutny gość snuł się za każdym z nich po mieście i przekazał, że wczoraj, po zameldowaniu się w hotelu, chcąc kupić coś ze złota, delegat dotarł do sklepu jubilerskiego na ulicy Gorkiego. I mimo piętnastostopniowego mrozu odstał w kolejce ponad dwie godziny, by nie przyznawszy się, że jest Polakiem, kupić za delegacyjne diety dwie złote obrączki trzeciej próby pięćset osiemdziesiąt trzy.

Kupić złoto – to był prywatny cel polskiego delegata. Właśnie po to warto było jechać na delegację pociągiem – albo, co zdarzało się częściej – lecieć samolotem. I jego moskiewski anioł stróż o tym wiedział. Prawie każdy Polak tak robił. Jeśli ktoś z delegatów pomyślał sobie, że chodzi po Moskwie sam, to mylił się. Jego partnerzy z moskiewskiej centrali handlowej wiedzieli nawet to, że kupił rosyjski koniak, a następnie wsiadł do metra w kierunku...

Mniejsza o to, wiedzieli wszystko i mieli zapisane trasy polskiego delegata, których nawet on sam nie zapamiętał. Porządek musi być! Żeby osłabić, zmęczyć i upokorzyć polskiego przeciwnika, zwanego oficjalnie partnerem, podczas kilkugodzinnych rozmów radzianie z Kraju Rad nie podawali polskim delegatom nawet szklanki wody. Sami zaś co chwilę znikali na zapleczu, by w kuluarach coś wypić i zakąsić. Aby pokazać polaczkom, w stylu stalinowskiej psychofizycznej obróbki, gdzie jest należne im miejsce. Wiadomo przecież powszechnie, że Polaków, wiecznie strajkujących nierobów, to Rosjanie utrzymują.

Copyright©Wojciech.Wilczynski